Phát hiện hydro clorua trên Sao Hỏa: Núi lửa chưa tắt

Dữ liệu hydro clorua trên Sao Hỏa cho thấy hành tinh này chưa chết về địa chất. Tàu quỹ đạo ghi nhận khí rò rỉ dưới 3 kg mỗi giây từ sườn núi. Theo Tức Thời, phát hiện này chứng minh các túi magma vẫn còn giữ nhiệt. Nghiên cứu vừa công bố ngày 04/11/2026 trên tạp chí Science Advances. Trước đây, vệ tinh từng ghi nhận dấu vết núi lửa còn hoạt động. Tuy nhiên, bằng chứng hóa học mới thực sự thuyết phục.

Dấu vết hydro clorua trên Sao Hỏa xuất hiện thế nào?

Tàu quỹ đạo ExoMars lần đầu phát hiện hydro clorua vào năm 2021. Thông tin này do Cơ quan Vũ trụ Châu Âu (ESA) công bố. Loại khí này thường tan biến khi mùa hè đến. Dù vậy, vùng núi Alba Mons lại tạo nên ngoại lệ. Dấu vết hydro clorua trên Sao Hỏa tại đây xuất hiện rất bất ngờ.

Vào đầu mùa hè tại bán cầu bắc, nồng độ khí tại đây tăng vọt. Nhiệt độ mùa đông tại khu vực có thể hạ xuống 120 độ C dưới 0 (-120°C). Lớp băng giá đã ngăn khí thoát ra trong nhiều tháng.

Khi mùa hè đến, lớp băng thăng hoa và mở đường cho khí tích tụ thoát ra ngoài. Thiết bị quang phổ ACS trên tàu quỹ đạo đã đo được tín hiệu rõ rệt. Tín hiệu này tập trung cục bộ trên không gian hẹp.

Ảnh chụp độ phân giải cao cho thấy nhiều khe nứt mới. Các rãnh nứt này có chiều rộng hẹp dưới 1 mét. Chúng trải dài hàng trăm mét trên bề mặt đất đá. Màu sắc quanh miệng nứt gợi ý sự lắng đọng của khoáng chất.

Vì sao khí hydro clorua trên Sao Hỏa lại quan trọng?

Hydro clorua là loại khí phổ biến thoát ra từ miệng núi lửa Trái Đất. Việc tìm thấy khí này tại Alba Mons gợi ý hệ magma ngầm vẫn hoạt động. Lòng Sao Hỏa dường như chỉ đang ngủ say.

Tốc độ rò rỉ khí đo được tại Alba Mons đạt mức dưới 3 kg mỗi giây. Để so sánh, các núi lửa Trái Đất giải phóng lượng khí lớn hơn nhiều. Con số thực tế dao động từ vài kg đến hơn 100 kg mỗi giây. Mức rò rỉ trên tương đương cận dưới của núi lửa địa cầu.

Vào mùa cận điểm quỹ đạo, khí quyển Sao Hỏa giải phóng tới 180 kg khí mỗi giây. Lượng khí đó cao gấp 60 lần tốc độ rò rỉ tại Alba Mons. Hiện tượng định kỳ diện rộng này do bụi khí quyển tạo nên. Nó không bắt nguồn từ hoạt động magma bên dưới.

Sự hiện diện của túi nhiệt magma mang lại hy vọng lớn cho sinh học vũ trụ. Nước ngầm gặp nguồn nhiệt có thể tạo nên môi trường thủy nhiệt ấm áp. Môi trường ngầm dưới sâu sẽ bảo vệ vi sinh vật khỏi bức xạ mặt trời.

Mức độ xác thực của dữ liệu hydro clorua trên Sao Hỏa

Bài báo về hydro clorua trên Sao Hỏa đã qua bình duyệt gắt gao trước khi xuất bản. Nhóm nghiên cứu của tiến sĩ Alexander Trokhimovskiy đã phân tích dữ liệu rất kỹ. Kết quả đo từ thiết bị quang phổ được kiểm chứng qua nhiều vòng quỹ đạo.

Giáo sư Daniel Mège từ Viện Hàn lâm Ba Lan đánh giá dữ liệu này. Ông khẳng định phân bố rò rỉ mang tính núi lửa rất rõ. Dù vậy, tàu quỹ đạo chưa tìm thấy khí lưu huỳnh đioxit đi kèm. Điều đó chứng tỏ magma chưa phun trào lộ thiên.

Khu vực Alba Mons là một cấu trúc núi lửa khổng lồ. Hệ thống đứt gãy sụt lún tại đây kéo dài tới 1.000 km. Các rãnh sụt lún Tantalus Fossae tại sườn núi có độ sâu lên tới 350 mét. Quy mô đứt gãy lớn tạo đường dẫn cho khí ngầm thoát lên.

Độc giả của chuyên mục Khoa học trên Tức Thời đều hiểu rõ điều này. Việc chứng minh hoạt động địa chất ngoài vũ trụ luôn đòi hỏi sự cẩn trọng cao độ. Bằng chứng rò rỉ khí lần này mang lại cơ sở khoa học đáng tin cậy.

Nhiệm vụ tiếp theo sẽ tìm kiếm điều gì tại Alba Mons?

Các cơ quan vũ trụ đang lên kế hoạch theo dõi tiếp. Họ sẽ tập trung camera độ phân giải cao vào sườn Alba Mons. Việc quan sát liên tục trong chu kỳ tới sẽ xác định độ ổn định của dòng khí. Giới khoa học muốn đo chính xác thời điểm rãnh nứt bốc hơi.

Theo Tức Thời ước tính với độ tin cậy trung bình, núi lửa tại đây chưa thể tắt. Lòng đất Sao Hỏa có thể còn giữ nhiệt thêm hàng trăm nghìn năm. Tốc độ làm nguội của khối magma diễn ra rất chậm. Các trận động đất Sao Hỏa đo được gần đây cũng ủng hộ giả thuyết này.

Các đỉnh núi khác cũng có thể chứa hydro clorua trên Sao Hỏa. Khi đó, bản đồ nhiệt của toàn hành tinh sẽ thay đổi. Núi Olympus Mons cao 26 km với hõm chảo sâu 3 km cũng là mục tiêu cần theo dõi. Giới nghiên cứu mong muốn sớm tìm ra các bồn nhiệt ngầm.

Các phân tích tiếp theo sẽ xác định tuổi địa chất của trầm tích. Giới nghiên cứu muốn đo đạc mẫu đất đá quanh khe nứt. Kết quả sẽ cho biết magma mới dâng lên hay đã tồn tại từ lâu.

Tóm lại

Dữ liệu hydro clorua trên Sao Hỏa mở ra bước ngoặt mới. Giới khoa học hiểu rõ hơn về địa chất hành tinh đỏ. Lòng đất của hành tinh láng giềng chưa tắt hẳn nguồn nhiệt magma. Phát hiện này đặc biệt quan trọng với giới khoa học hành tinh. Nó cũng hỗ trợ các kỹ sư thiết kế nhiệm vụ thám hiểm tương lai.

Chúng tôi cho rằng các sứ mệnh tiếp theo cần đưa cảm biến khí tiếp cận Alba Mons. Cột mốc kế tiếp cần theo dõi là mùa hè của chu kỳ tới. Đó là thời điểm hiện tượng bốc hơi khí dự kiến tái diễn.

Nguồn tham khảo

• Cơ quan Vũ trụ Châu Âu (ESA): European orbiter detects hints of volcanic activity on Mars.
• Tạp chí Science Advances: Enigmatic HCl detections as a potential signature of igneous activity on Mars.
• Cơ quan Vũ trụ Châu Âu (ESA): Olympus Mons in close-up.
• Cơ quan Vũ trụ Châu Âu (ESA): Tantalising tectonics.
• Sci.News: Mysterious Gas over Mars Alba Mons Could Hint at Volcanic Activity.
• Space.com: Mars isn’t dead – recent volcanic activity reveals it’s just sleeping.