Khí magma trên Sao Hỏa (Mars): Tàu TGO phát hiện rò rỉ tại Alba Mons
Dấu vết khí magma trên Sao Hỏa (Mars) vừa được xác nhận gần núi lửa Alba Mons. Hiện tượng này chứng minh hành tinh đỏ vẫn chưa hoàn toàn nguội lạnh về mặt địa chất. Tàu quỹ đạo châu Âu đã kết nối hiện tượng rò rỉ khí với hệ thống đứt gãy bề mặt. Khám phá mở ra góc nhìn mới về nguồn nhiệt nội tại âm ỉ dưới lòng đất.
120 °C
Mức nhiệt độ mùa đông đóng băng các khe nứt
300
Phổ hấp thụ ánh sáng ghi nhận trong mỗi lần đo
2,3 µm
Bước sóng hồng ngoại phát hiện phân tử khí
Công bố bước ngoặt về khí magma trên Sao Hỏa
04/11/2026 là thời điểm bài báo khoa học được công bố chính thức trên tạp chí Science Advances. Nghiên cứu do nhóm chuyên gia của tiến sĩ Alexander Trokhimovskiy thực hiện. Dữ liệu quan sát chỉ ra các túi khí hydro clorua xuất hiện cục bộ quanh núi lửa Alba Mons. Hiện tượng này diễn ra vào đầu mùa hè tại bán cầu bắc. Sự xuất hiện của khí magma trên Sao Hỏa khác biệt hẳn chu trình quang hóa thông thường.
Trước đây, tàu ExoMars Trace Gas Orbiter (TGO) từng ghi nhận khí hydro clorua vào năm 2021. Khi đó, giới nghiên cứu cho rằng khí sinh ra do bụi đất tương tác với hơi nước. Tuy nhiên, đợt phát thải mới tại Alba Mons diễn ra cô lập theo thời gian. Sự kiện này được làm rõ trong thông cáo báo chí của ESA. Dữ liệu khẳng định nguồn khí không phụ thuộc vào các cơn bão bụi toàn cầu.
Dấu hiệu khí magma trên Sao Hỏa qua các khe nứt Alba Mons
120 độ C dưới điểm đóng băng là nhiệt độ mùa đông phủ kín các rãnh nứt địa chất. Lớp băng tuyết dày niêm phong bề mặt trong suốt những tháng giá lạnh. Khi bước sang đầu mùa hè, nhiệt độ tăng dần làm băng thăng hoa nhanh chóng. Khí tích tụ bên dưới lập tức thoát ra ngoài khí quyển.
Cơ chế rò rỉ khí magma trên Sao Hỏa qua lớp băng tuyết
Hiện tượng rò rỉ khí magma trên Sao Hỏa tương tự như các lỗ phun khí fumarole trên Trái Đất. Ảnh chụp từ quỹ đạo cho thấy những rãnh nứt hẹp kéo dài hàng trăm mét. Đất đá xung quanh các miệng nứt này xuất hiện hiện tượng đổi màu rõ rệt. Khoáng chất thoát ra từ lòng đất đã lắng đọng lại khi gặp không khí lạnh.
Núi lửa Alba Mons có diện tích bề mặt trải rộng nhất trên hành tinh đỏ. Dòng chảy dung nham cổ xưa của cấu trúc này trải dài trên không gian khổng lồ. Theo báo cáo từ Universe Today, khí halogen rò rỉ chứng minh các túi magma ngầm chưa nguội. Sự thoát khí magma trên Sao Hỏa là bằng chứng đắt giá cho hoạt động địa chất âm ỉ.
Ý nghĩa địa chất khi khí magma trên Sao Hỏa được xác nhận
350 km là khoảng cách chênh lệch giữa quỹ đạo tàu TGO và tầng khí quyển nghiên cứu. Tàu thăm dò quét qua từng lớp khí quyển với độ nhạy rất cao. Kết quả đo đạc xác nhận khí hydro clorua xuất phát từ sát mặt đất. Luồng khí magma trên Sao Hỏa tập trung ngay tại sườn đứt gãy kiến tạo.
Phát hiện mới này hoàn toàn thống nhất với bài phân tích trước đây trên Tức Thời. Nhiều bằng chứng cho thấy hành tinh đỏ vẫn còn các đợt rung chấn địa chấn nội tại. Độc giả có thể tìm hiểu thêm các nghiên cứu tương tự tại chuyên mục Khoa học trên Tức Thời. Nếu nhiệt lượng magma còn tồn tại, túi nước ấm ngầm có thể nuôi dưỡng vi sinh vật.
So sánh cơ chế giải phóng khí giữa hai giai đoạn
| Đặc điểm quan sát | Giai đoạn phát hiện 2021 | Khám phá công bố năm 2026 |
|---|---|---|
| Phạm vi xuất hiện | Rải rác toàn cầu | Khu trú cục bộ tại sườn núi lửa Alba Mons |
| Thời điểm ghi nhận | Mùa cận điểm ấm áp | Đầu mùa hè sau khi băng thăng hoa |
| Cơ chế giải thích | Bụi muối tương tác quang hóa | Rò rỉ khí magma qua khe nứt địa chất |
| Dấu hiệu địa hình | Không liên kết khe nứt cụ thể | Vết nứt bề mặt dài hàng trăm mét đổi màu |
Độ chính xác từ thiết bị viễn thám đo lường khí của tàu TGO
5 mét mỗi điểm ảnh là độ phân giải giúp camera CaSSIS chụp rõ từng cấu trúc rạn nứt. Thiết bị ghi hình lập thể cho phép tái dựng địa hình ba chiều với độ chi tiết cao. Các chuyên gia dễ dàng đối chiếu vị trí vết nứt với tọa độ luồng khí thoát ra.
Bộ quang phổ kế ACS ghi nhận các phân tử khí hiếm với độ chính xác cao. Thiết bị vận hành hiệu quả nhất khi quan sát hiện tượng che khuất Mặt Trời. Dữ liệu phổ quang học xác nhận sự hiện diện của khí magma trên Sao Hỏa một cách độc lập. Sự kết hợp giữa ảnh chụp và quang phổ giúp loại trừ mọi sai số kỹ thuật.
Phát hiện khí magma trên Sao Hỏa mở ra hướng nghiên cứu mới
2–4 năm tới là thời gian cần thiết để các nhà khoa học lập bản đồ khoáng vật. Các nhà nghiên cứu sẽ tìm kiếm dấu vết muối chloride và lưu huỳnh tại các miệng nứt. Kết quả phân tích khoáng vật sẽ củng cố giả thuyết về khí magma trên Sao Hỏa.
Khám phá này đòi hỏi giới thiên văn phải điều chỉnh lại các mô hình nhiệt hành tinh. Sao Hỏa không phải là một khối đá bất động hoàn toàn. Phát hiện khí magma trên Sao Hỏa tạo động lực mới cho các sứ mệnh thám hiểm tự hành.
Điều cần nhớ đối với bức tranh địa chất Sao Hỏa
Dấu vết khí magma trên Sao Hỏa từ sườn núi lửa Alba Mons là phát hiện mang tính bước ngoặt. Hoạt động rò rỉ khí chứng minh nguồn nhiệt nội tại của hành tinh vẫn còn duy trì. Các dữ liệu đo đạc tiếp theo dự kiến sẽ được cập nhật vào nửa đầu năm tới. Đây là tiền đề để các nhà khoa học tiếp tục giải mã quá trình tiến hóa hành tinh.
Nguồn tham khảo
- European Space Agency: European orbiter detects hints of volcanic activity on Mars
- ESA Science & Technology: ExoMars Trace Gas Orbiter Instruments Overview
- European Space Agency: ExoMars Trace Gas Orbiter Aerobraking Completed
- Universe Today: Mars’ Molten Heart is Long Gone, but Some Magma Chambers May Persist
