Dấu vết cho thấy núi lửa Sao Hỏa có thể còn hoạt động

Nhiều dấu vết mới cho thấy núi lửa Sao Hỏa có thể vẫn còn hoạt động ngầm. Nghiên cứu công bố ngày 04/11/2026 xác nhận sự xuất hiện bất thường của khí hydro clorua. Dữ liệu từ Cơ quan Vũ trụ Châu Âu (ESA) hé lộ nhiệt lượng ngầm còn tồn tại. Theo Tức Thời, khái niệm núi lửa Sao Hỏa đã tắt hoàn toàn cần được xem xét lại. Phát hiện này mở ra hy vọng giải mã các buồng magma đang ngủ say.

Tàu TGO phát hiện khí tại các khe nứt núi lửa Alba Mons

Dấu hiệu rò rỉ khí xuất hiện rõ ràng tại sườn ngọn núi lửa Alba Mons. Khu vực núi lửa Sao Hỏa mang tên Alba Mons ghi nhận nồng độ hydro clorua tăng vọt. Thiết bị quang phổ ACS trên tàu ExoMars TGO đã ghi nhận hiện tượng này. Khí gas thoát ra cục bộ vào đầu mùa hè ở bán cầu bắc.

Cơ chế giải phóng khí theo mùa

Vào mùa đông, nhiệt độ bề mặt tại khu vực này có thể hạ xuống mức âm 120 °C. Lớp băng giá khắc nghiệt bao phủ và phong tỏa các khe nứt suốt nhiều tháng. Tuy nhiên, khi băng thăng hoa vào mùa hè, khí gas bên dưới bắt đầu thoát ra. Quá trình này tạo nên những đợt bùng phát khí theo chu kỳ rõ rệt.

Hình ảnh từ camera CaSSIS cho thấy các khe nứt hẹp kéo dài hàng trăm mét. Đáng chú ý, các vệt đổi màu sáng tối xuất hiện quanh mép nứt. Trên Trái Đất, hiện tượng tương tự thường đi kèm các lỗ phun khí núi lửa. Dấu hiệu thoát khí tại các khe nứt núi lửa Sao Hỏa này rất rõ rệt. Do đó, các nhà khoa học nhận định đây là bằng chứng rò rỉ khí nội nhiệt.

Bằng chứng cho thấy núi lửa Sao Hỏa vẫn chưa tắt hẳn

Phát hiện mới khẳng định núi lửa Sao Hỏa không hề chết mà chỉ đang ngủ say. Cụ thể, các nhà nghiên cứu nhận định nhiệt lượng bên trong vẫn còn đủ mạnh. Hệ thống dẫn magma ngầm vẫn tiếp tục vận chuyển các chất khí lên mặt đất. Hành tinh này rõ ràng vẫn còn nhịp đập địa chất riêng biệt.

Quy mô các núi lửa khổng lồ trên hành tinh đỏ

Hành tinh đỏ vốn sở hữu những ngọn núi lửa khổng lồ bậc nhất Hệ Mặt trời. Trong đó, ngọn núi lửa Olympus Mons đạt độ cao trung bình khoảng 22 km. Hõm chảo caldera trên đỉnh ngọn núi này có độ sâu lên tới 3 km. Quy mô địa chất đồ sộ chứng minh quá khứ phun trào vô cùng mãnh liệt.

Giới khoa học chưa từng quan sát trực tiếp dòng dung nham tươi. Tuy nhiên, các bức ảnh địa hình núi lửa Sao Hỏa cho thấy nhiều cấu trúc còn rất trẻ. Bên cạnh đó, các địa chấn kế từng ghi nhận nhiều trận động đất Sao Hỏa. Cả dữ liệu địa chấn lẫn khí gas đều cùng hướng về hoạt động magma ngầm. Theo Tức Thời, các túi magma vẫn âm ỉ tồn tại ở tầng địa chất sâu.

Mức độ tin cậy của các phát hiện về núi lửa Sao Hỏa

Báo cáo khoa học đã qua phản biện trên Science Advances vào ngày 04/11/2026. Công trình do nhóm nghiên cứu quốc tế của tiến sĩ Alexander Trokhimovskiy thực hiện. Giáo sư Daniel Mège từ Viện Hàn lâm Khoa học Ba Lan là đồng tác giả chính. Uy tín của đội ngũ khoa học củng cố tính xác thực cho công bố.

Sứ mệnh không gian này có bề dày hoạt động rất đáng tin cậy. Theo tài liệu nhiệm vụ của ESA, tàu ExoMars TGO được phóng từ ngày 14/03/2016. Con tàu hoạt động trên quỹ đạo tròn ổn định ở độ cao khoảng 400 km. Góc nghiêng quỹ đạo khoa học đạt gần 74° so với đường xích đạo.

Hành trình 5 năm theo dõi của tàu TGO

Giai đoạn khảo sát khoa học chính thức của tàu TGO bắt đầu từ năm 2018. Tàu đã lần đầu tiên phát hiện dấu vết khí hydro clorua vào năm 2021. Các nhà khoa học đã mất khoảng 5 năm theo dõi liên tục. Quá trình này giúp xác định chính xác nguồn gốc địa chất. Những dữ liệu về núi lửa Sao Hỏa này được đo đạc qua nhiều năm.

Tàu TGO hoạt động ở độ cao quỹ đạo 400 km. Con số này gấp khoảng 18,2 lần chiều cao đỉnh núi Olympus Mons (22 km). Khoảng cách này cho phép thiết bị quang phổ quét chi tiết bầu khí quyển tầm thấp. Dù vậy, nghiên cứu vẫn tồn tại một số giới hạn nhất định. Các nhà khoa học chưa thể đo đạc trực tiếp thành phần khí tại mặt đất.

Triển vọng tìm kiếm sự sống quanh vùng núi lửa Sao Hỏa

Sự hiện diện của nguồn nhiệt nội tại mở ra hy vọng lớn cho ngành sinh vật học. Nếu nhiệt lượng magma tiếp xúc với túi băng ngầm, hệ thống nhiệt dịch sẽ hình thành. Môi trường nhiệt dịch quanh núi lửa Sao Hỏa mang lại hy vọng lớn. Môi trường ấm áp và giàu khoáng chất là điều kiện lý tưởng cho vi sinh vật.

Tức Thời ước tính mức nhiệt ngầm cục bộ với độ tin cậy trung bình. Nhiệt độ có thể đạt từ -50 °C đến 0 °C ở độ sâu vài km. Mức nhiệt này đủ để duy trì nước ở trạng thái lỏng dưới lòng đất. Lòng đất sâu còn che chở sinh vật khỏi bức xạ vũ trụ khắc nghiệt.

Độc giả có thể tìm hiểu thêm về công nghệ thám hiểm không gian. Bài viết về mạng vệ tinh thế hệ mới cung cấp nhiều thông tin hữu ích. Đồng thời, chuyên mục Khoa học Tức Thời luôn cập nhật những bước tiến thiên văn mới nhất.

Các cơ quan vũ trụ sẽ sớm điều chỉnh mục tiêu đổ bộ trong tương lai. Sườn núi Alba Mons có thể là điểm đến ưu tiên hàng đầu. Các robot tự hành tiếp theo sẽ tập trung nghiên cứu tại đây. Thay vì chỉ tìm hóa thạch, các nhà khoa học có thể săn lùng dấu vết sinh học còn sống.

Tóm lại: Hiểu biết mới về núi lửa Sao Hỏa

Dữ liệu khí từ tàu TGO mang lại cái nhìn hoàn toàn mới về lòng đất Sao Hỏa. Núi lửa Sao Hỏa nhiều khả năng chỉ đang tạm ngủ yên chứ chưa hề tắt lịm vĩnh viễn. Kết quả này củng cố thêm niềm tin rằng hành tinh đỏ vẫn còn lưu giữ nhiệt lượng nội tại. Bức tranh toàn cảnh về núi lửa Sao Hỏa đã thay đổi đáng kể.

Phát hiện này đặc biệt quan trọng đối với giới nghiên cứu địa chất hành tinh. Cột mốc tiếp theo là dữ liệu đối chiếu từ trạm quan sát trong năm tới. Khi đó, giới nghiên cứu sẽ có thêm cơ sở khẳng định bản chất buồng magma.

Nguồn tham khảo

• European Space Agency: European orbiter detects hints of volcanic activity on Mars
• European Space Agency: ExoMars Trace Gas Orbiter and Schiaparelli Mission Overview
• European Space Agency: Olympus Mons – the caldera in close-up
• Space.com: Mars isn’t dead — recent volcanic activity reveals it’s just sleeping
• EurekAlert: Noxious gas discovered above cracks in the Martian surface suggests volcanic activity